Con cá cư xử như chó cưng

Không phải vật trang trí, mà là thú cưng

Phần lớn cá cảnh chỉ để ngắm từ xa. Các loài cichlid cỡ lớn thì khác, và giới chơi cá có hẳn một cái tên cho chúng: wet pet (thú cưng dưới nước). Ngay trong nhóm này, cá la hán cũng có tiếng riêng. Người nuôi gọi nó là “chú chó dưới nước”, và chỉ sau vài tuần sống cùng một con, bạn sẽ dễ dàng hiểu vì sao.

Một con cá la hán đã quen chỗ không trốn tránh hay bơi theo đàn. Nó quan sát cả căn phòng. Nó biết khi nào chủ bước vào, biết thức ăn từ đâu tới, và sẽ cho bạn biết khi một trong hai điều đó đến trễ. Như một người nuôi cá lâu năm từng nói: “Đây là loài cá duy nhất tôi từng nuôi mà cư xử giống chó. Chúng phản ứng rất nhanh và lần nào thấy tôi cũng lập tức bơi lại sát mặt kính.”

Sự gắn bó trông như thế nào

Mỗi con cá có một tính nết riêng, nhưng đây là những hành vi mà chủ nuôi cá la hán kể đi kể lại:

• Chào đón. Lao ra mặt kính trước, uốn éo và “nhảy múa” khi thấy chủ xuất hiện.
• Bơi theo. Dõi theo một người, hay một ngón tay lướt dọc mặt kính, từ đầu bể này sang đầu bể kia.
• Phân biệt người quen, người lạ. Đòi ăn khi thấy gương mặt quen thuộc, nhưng xòe vây hoặc lẩn trốn khi người lạ đến gần.
• Ăn từ tay. Đớp thức ăn từ ngón tay, và nhiều con còn chịu để chủ vuốt nhẹ lên đầu, thậm chí chủ động tìm đến.
• Chơi đùa. Đẩy quả bóng bàn nổi đi khắp bể, xới sỏi, dời đồ trang trí, và đuổi theo que mục tiêu.
• Tâm trạng. Sẫm màu và dỗi sau khi bể bị sắp xếp lại hay bị lỡ một bữa ăn, rồi lại tươi màu trở lại.

Vì sao một con cá có thể gắn bó với bạn

Cichlid thuộc nhóm cá có hành vi phức tạp nhất được nuôi trong bể. Ngoài tự nhiên, chúng giữ lãnh thổ, nhận ra đối thủ và hàng xóm, kết đôi và bảo vệ con non suốt nhiều tuần, tất cả đều đòi hỏi trí nhớ và khả năng phân biệt từng cá thể. Cá la hán thừa hưởng điều đó từ tổ tiên Trung Mỹ, rồi lại sống một mình trong bể, nơi thứ thú vị nhất xung quanh chính là bạn.

Khoa học ủng hộ ý kiến rằng cá có thể học cách nhận biết con người. Trong một nghiên cứu năm 2016 đăng trên Scientific Reports, các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Oxford và Đại học Queensland cho thấy cá mang rổ (archerfish) có thể nhận ra một khuôn mặt người quen giữa hàng chục khuôn mặt mới. Chưa ai làm thí nghiệm đó trên cá la hán, nên chúng tôi sẽ không nói quá. Nhưng khi có một bộ não đủ khả năng, thói quen cho ăn hằng ngày và nhiều năm sống bên cạnh cùng những con người đó, thì chuyện một con cá nhận ra chủ chẳng có gì là khó tin.

Nói đơn giản, cá la hán gắn bó với người mà nó biết chắc là mang lại thức ăn, sự an toàn và một điều gì đó để ngắm nhìn. Điều đó cũng không khác mấy so với cách một chú chó bắt đầu gắn bó với chủ.

Cách tạo sự gắn bó với cá la hán của bạn

1. Đặt bể ở nơi có người sinh hoạt

   Phòng khách hay phòng làm việc tại nhà tốt hơn một phòng ngủ bỏ trống. Một con cá la hán thấy người qua lại cả ngày sẽ trở nên tò mò thay vì nhát. Đặt bể ở độ cao để bạn có thể nhìn con cá ngang tầm mắt.

2. Để cá quen chỗ trước

   Cho cá mới một hoặc hai tuần để thích nghi trước khi bạn cố tương tác nhiều. Giữ ánh đèn và nếp sinh hoạt ổn định.

3. Hãy là người mang thức ăn

   Cho ăn vào cùng giờ mỗi ngày, ở cùng một chỗ, và chính bạn là người cho ăn. Gõ nhẹ hoặc đưa tay ra theo cùng một cách trước mỗi bữa để cá học được tín hiệu.

4. Chuyển từ kẹp gắp sang ngón tay

   Lúc đầu, dùng kẹp gắp để đưa thức ăn viên hoặc một miếng tôm. Khi cá đã mạnh dạn đớp mồi, hãy cầm thức ăn bằng đầu ngón tay ngay mặt nước. Rửa tay trước, xả thật sạch, và đừng bao giờ cho ăn khi trên da còn kem dưỡng hay xà phòng.

5. Thêm trò chơi

   Một quả bóng bàn nổi, tập cho cá bơi theo que màu, hay thỉnh thoảng dời một hòn đá trơn sẽ cho loài cá thông minh này việc để làm. Khi buồn chán, cá sẽ húc kính và phá đồ trang trí.

6. Luôn nhẹ nhàng

   Nếu cá chịu cho chạm, hãy vuốt thật nhẹ và thật nhanh trên đầu, tránh xa mang. Đừng bao giờ chộp, rượt đuổi hay nhấc cá lên. Lòng tin cần nhiều tuần để xây dựng nhưng chỉ vài giây là mất.

Cá la hán cần được chăm sóc thế nào

Một con cá la hán vui vẻ là một con cá thích tương tác, và cách nhanh nhất để đánh mất tính cách ấy là để nước kém chất lượng. Đây là những điều cơ bản.

Dấu hiệu của một con cá khỏe mạnh, vui vẻ cũng chính là những điều khiến việc nuôi nó thú vị: ăn khỏe, màu sắc tươi sáng, và hay bơi ra mặt kính để gặp bạn. Một con cá la hán trốn biệt, sẫm màu mãi hoặc bỏ ăn là đang báo cho bạn biết có gì đó không ổn. Hãy kiểm tra nước trước tiên.

Cá la hán có phải thú cưng hợp với bạn?

Nếu có lúc cá la hán cần chủ mới, hãy liên hệ tiệm cá cảnh hoặc hội chơi cá ở địa phương. Tuyệt đối không thả cá xuống ao, hồ hay suối. Cá la hán bị thả ra đã trở thành loài xâm hại ở nhiều vùng Đông Nam Á, và ngoài tự nhiên chúng gây hại cho cá bản địa.

Sẵn sàng làm quen với một con? Xem cá đang có tại flowerhorn.co, hoặc ghé Pet Zone ở San Diego để tận mắt chọn cá.