Các dòng cá
Các dòng cá la hán và cách phân biệt
Kamfa, ZZ, SRD, Thai Silk: cái tên dán trên bể cá la hán cho bạn biết được đôi điều, nhưng không bao giờ là tất cả. Đây là những điểm khác nhau giữa các dòng và những gì nên nhìn trước tiên.
“Dòng cá” nghĩa là gì với cá la hán
Một dòng cá la hán là một nhánh cá được lai tạo qua hết thế hệ này đến thế hệ khác theo một vẻ ngoài nhất định: thân vuông, hạt châu dày, đỏ trọn, ánh bạc. Nó không phải là giống theo kiểu chó thi đấu. Không có cơ quan đăng ký, không có tiêu chuẩn thành văn, cũng không có giấy tờ phả hệ. Tên gọi do nhà lai tạo và người bán đặt ra, rồi truyền miệng mà lan đi.
Vì mọi con cá la hán đều là cá lai (xem bài cá la hán từ đâu mà có), các dòng liên tục chồng lấn lên nhau. Một con cá có thể vừa mang khung dáng Kamfa vừa mang màu Hồng Long (Red Dragon), và nhiều con đúng là như vậy. Hãy xem các dòng như những gia đình có gương mặt dễ nhận ra, chứ không phải những chiếc hộp đóng kín.
Những dòng khởi thủy
Các tài liệu tham khảo thường xếp những dòng cá la hán đời đầu vào bốn nhóm chính: Zhen Zhu (Trân Châu, ZZ, cá la hán hạt châu), Kamfa, Golden Monkey, và nhóm Golden Base, bao gồm cả cá lột màu (faders). Các nguồn không thống nhất dòng nào có trước, và mốc thời gian mỗi người kể mỗi khác, nên hãy dè dặt với bất kỳ niên biểu chính xác nào.
Phần lớn cá bày bán ngày nay đều được xây trên những nền móng đó. Hồng Long và Siêu Hồng Long (Red Dragon / SRD) là các dòng màu, chủ yếu được chọn lọc từ cá kiểu ZZ. Kamfa được đẩy xa hơn nữa bằng các phép lai với Vieja và cá kiểu két. Thai Silk (Thái Silk), Kamalau, King Kamfa và cá thân ngắn xuất hiện muộn hơn, mỗi dòng được chọn lọc theo một nét nổi bật riêng.
Cách phân biệt các dòng chính
Màu sắc là manh mối kém tin cậy nhất, vì nó thay đổi theo tuổi, thức ăn và tâm trạng. Hãy bắt đầu từ khung dáng: đường viền thân, mắt, miệng và cách vây ôm lấy đuôi. Bảng dưới đây mô tả cá điển hình; từng con cá riêng lẻ, nhất là cá lai giữa các dòng, sẽ không đúng khuôn.
| Dòng | Dáng thân | U đầu | Vảy châu | Màu sắc | Mắt | Khả năng sinh sản thường gặp |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kamfa | Vuông và gọn; vây lưng và vây hậu môn ôm lấy đuôi | Rất to, thường là đầu nước mềm hơn | Dày trên mặt và thân | Đa dạng; từ đỏ đến đỏ ánh xanh, có ánh kim loại | Trắng hoặc vàng, thường trũng; có thể đỏ | Thường kém, nhất là cá đực |
| Zhen Zhu (ZZ) | Dài hơn, thon dần; hàm dưới đưa ra; đuôi tròn | Đầu cứng chắc hơn, thường nhỏ hơn Kamfa | Dày, thường xanh lục ánh lam hoặc trắng | Đỏ, hồng hoặc cam | Đỏ và lồi | Nhìn chung tốt; trưởng thành sớm hơn |
| Hồng Long / SRD | Phần lớn là kiểu ZZ | Vừa đến to | Hạt châu sạch sẽ ở hai bên hông và nửa sau | Đỏ trọn nửa thân trước trở lên; SRD đỏ đậm nhất | Thường đỏ | Theo dòng nền, thường là ZZ |
| Thai Silk | Dáng cá la hán tiêu chuẩn | Nhỏ hơn và nhạt màu | Ít; điểm chính là ánh kim | Trắng, bạc hoặc xanh lam ánh kim loại; thường ít hoặc không có vệt hoa đen | Thường đỏ | Tùy dòng |
| Golden Base | Tiêu chuẩn đến chắc nịch | Vừa phải | Ít đến vừa | Lúc đầu tối màu, rồi lột sang vàng kim, vàng hoặc cam | Tùy con | Tùy con; dòng khỏe, thường là con cá đầu tiên của nhiều người |
| Kamalau (KML) | Thân và mặt giống Kamfa | Kiểu Kamfa, thường to | Dày, thường ánh xanh lục | Tùy con | Tùy con | Tùy dòng |
| Thân ngắn | Bị nén ngắn và tròn | Có thể trông rất to so với thân | Theo dòng nền | Theo dòng nền | Theo dòng nền | Tùy con; sức khỏe mới là vấn đề lớn hơn |
Để đánh giá chất lượng trong cùng một dòng, thay vì xác định dòng, xem bài cách chấm điểm cá la hán (tiếng Anh). Như những người nuôi lâu năm vẫn nói, không có hồ sơ lai tạo thì chẳng ai nhìn mà biết được con cá la hán được tạo nên từ những gì.
Vì sao tên gọi dễ gây rối
Tên dòng được ghép chồng lên nhau. SRD ZZ là cá kiểu ZZ được xếp hạng Siêu Hồng Long về màu; SRD Kamfa là cá có khung dáng Kamfa với cùng màu đỏ đậm đó. Cùng một con cá có thể được bán là Kamfa ở tiệm này và KML ở tiệm kế bên.
- Một tên, nhiều nghĩa: có nguồn mô tả Kamalau là cá lai giữa Kamfa và Malau, có nguồn lại dùng tên này cho Golden Monkey.
- Nhiều tên, một con cá: Kamfa còn được bán dưới tên Jin Hua, còn Thai Silk thường được quảng cáo là Titanium.
- Nhãn không phải là dòng: F0 đến F4 là cách ghi thế hệ của Kamfa, không phải các dòng riêng. Trang nhân giống và bảng thuật ngữ (tiếng Anh) giải thích các thuật ngữ này.
- Tên thương mại: người bán tự đặt tên mới cho những con cá gần như chẳng khác gì để làm nổi bật hàng của mình.
Lời khuyên của chúng tôi tại quầy lúc nào cũng vậy: hãy mua con cá trước mặt bạn, đừng mua cái nhãn dán trên bể.
Hướng dẫn từng dòng
Mỗi bài nói về nguồn gốc, đặc điểm nhận dạng, các biến thể thường gặp và những điều nên kiểm tra trước khi mua.
Câu hỏi về các dòng cá la hán
Cá la hán có bao nhiêu loại?
Không có con số cố định, vì nhà lai tạo vẫn liên tục lai các dòng và đặt tên mới. Phần lớn cá bán ngày nay thuộc vào một vài họ: Kamfa, Zhen Zhu, Hồng Long, Thai Silk, Golden Base, Kamalau và thân ngắn.
Kamfa và ZZ khác nhau thế nào?
Kamfa thường có thân vuông, môi đều, mắt trắng hoặc vàng và trũng, vây ôm lấy đuôi. ZZ thì thân dài hơn, hàm dưới đưa ra, mắt đỏ và lồi, đuôi tròn và vảy châu dày hơn.
SRD có phải là một dòng riêng không?
Không hẳn. Siêu Hồng Long là hạng màu cao hơn của Hồng Long, và nhãn này thường đi kèm một kiểu thân, như SRD ZZ hay SRD Kamfa.
Người mới nuôi nên chọn dòng cá la hán nào?
Cá ZZ và Golden Base nhìn chung khỏe nhất và dễ tha thứ lỗi nhất. Các dòng Kamfa thường được cho là nhạy cảm hơn với việc thay nước và những dao động của môi trường.
Nguồn tham khảo
- Flowerhorn cichlid, Wikipedia
- What makes a flowerhorn ZZ or Kamfa?, MonsterFishKeepers
- 5 ways to differentiate between a Kamfa and ZZ, Flowerhorn Fish Craze
- Is KML the same as SRD?, MonsterFishKeepers
- Flowerhorn fish: complete guide on varieties, Guidarium