Tên gọi, biệt danh cá la hán và ý nghĩa thật sự của chúng

Vì sao một con cá lại có tới năm cái tên

Hầu như tuần nào cũng có khách gửi ảnh hỏi cùng một câu: tiệm nói là King Kamfa, cái nhãn ghi SRD, còn trên diễn đàn thì bảo là ZZ. Vậy cái nào đúng? Thường là cả ba đều đúng, vì chẳng ai kiểm soát tên gọi cá la hán cả. Có bốn nguyên nhân khiến tên gọi chồng chất lên nhau như vậy.

• Không có cơ quan đăng ký, không có chuẩn chung. Không có cơ quan quản lý, không có sổ phả hệ, cũng không có mô tả bằng văn bản nào được thống nhất về thế nào là một “dòng cá”. Các cuộc thi ở Đông Nam Á vẫn diễn ra, nhưng tiêu chí do chính ban tổ chức đặt ra, và chẳng có tiêu chí nào theo con cá tới tận cửa hàng ở Mỹ.
• Tiếp thị. Đặt một cái tên mới không tốn gì cả, lại khiến bể cá nổi bật hơn. Một khi cái tên đó giúp bán được cá, người khác sẽ dùng nó cho bất cứ con nào tương tự, cho tới khi nó gần như chẳng còn ý nghĩa gì.
• Tên gọi theo từng vùng. Một con cá có thể mang tên tiếng Quảng Đông ở Malaysia, tên tiếng Quan Thoại ở Đài Loan, rồi đến khi tới cửa hàng ở Mỹ lại thành một từ viết tắt tiếng Anh. 金花 đọc theo tiếng Quảng Đông là “Kamfa” và theo tiếng Quan Thoại là “Jin Hua”, cả hai cách viết đều xuất hiện trên bể cá ở đây.
• Dòng cá riêng của nhà lai tạo. Nhà lai tạo đặt tên cho dòng cá của riêng mình, giống như một vườn ươm đặt tên cho một giống cây mới. Những cái tên đó có ý nghĩa với người tạo ra chúng, nhưng chẳng còn nghĩa gì với chủ sở hữu thứ ba sau đó.

Vậy nên tên một con cá la hán cho bạn biết nó được kỳ vọng trông như thế nào, chứ không phải nó được lai từ gì. Bài tổng quan về các dòng cá của chúng tôi nói về từng gia đình; còn trang này giải mã những cái nhãn dán trên kính bể.

Bảng tên gọi

Bảng này đối chiếu những cái tên ta nghe nhiều nhất với việc con cá đó thường là gì. Hãy đọc mỗi dòng với chữ “thường”: với phần lớn các tên này, bạn sẽ gặp người chơi định nghĩa khác đi, và người bán thì bỏ qua định nghĩa luôn.

Có hai điều đáng chú ý. Một là các chữ viết tắt có thể đụng nhau: có tài liệu về các dòng cá liệt SRT là short body, trong khi phần lớn giới buôn lại hiểu là Super Red Texas. Hai là tên gọi có thể chồng lên nhau. “SRD ZZ short body” là ba nhãn làm ba việc khác nhau, và đó lại là kiểu nhãn rõ ràng nhất bạn có thể gặp.

Những tên mô tả hạng, màu sắc hoặc dáng thân

Phần lớn những gì trông giống từ vựng về dòng cá thật ra chẳng liên quan gì tới huyết thống. Tách được hai loại này ra là giải quyết được phần lớn sự nhầm lẫn.

Một từ chỉ hạng là một tuyên bố bạn có thể kiểm chứng được. Hãy chấm điểm con cá bằng bảng chấm điểm cá la hán (tiếng Anh) rồi so con số đó với giá bán.

Một con cá được ghi “AAA Super Red” là đã được chấm hạng, chứ chưa được xác định dòng. Một con ghi “Kamfa” là đã được xác định dòng, chứ chưa được chấm hạng. Bạn cần cả hai, và bài hướng dẫn chấm hạng (tiếng Anh) của chúng tôi chỉ cách tự làm điều đó bằng chính mắt bạn.

Những tên chủ yếu chỉ là chiêu tiếp thị

Phần lớn người bán dùng đúng cái tên mà nhà cung cấp đã nói với họ. Nhưng có những cái nhãn chẳng mang thông tin gì cả, và biết được cái nào là điều đáng để ý.

• Bất kỳ tên nào có Super, King, Emperor, Imperial hay Royal đứng trước. Đôi khi những từ này đánh dấu một kiểu thi đấu thật sự, như King Kamfa. Nhưng thường xuyên hơn, chúng chỉ là một bậc giá. Các bài viết cũ trong giới chơi cá đã từng cảnh báo rằng ZZ đã sinh ra cả loạt tên phụ mà đằng sau chẳng có gì ngoài chiêu tiếp thị.
• Tên màu tự đặt. Magma, Ruby, Lava và những cái tên tương tự mô tả một vẻ ngoài mà ai đó thích. Hai người bán dùng cùng một từ hiếm khi có ý nói cùng một con cá.
• “Nhập khẩu” và “dòng máu Thái.” Cả hai đều có thể đúng, nhưng chẳng cái nào kiểm chứng được chỉ qua một tin đăng. Hãy hỏi trại nào; người bán thật sự biết sẽ nói cho bạn.
• Thổi phồng hạng. Một lời phàn nàn quen thuộc trên các diễn đàn cichlid là chữ “super” gắn trên một con cá gần như chẳng thể hiện điều gì đáng gọi là “super” cả.
• Tên hoàn toàn mới. Một cái tên chỉ xuất hiện trên trang của một tiệm mà không nơi nào khác có, là nhãn riêng của tiệm đó. Điều đó không có nghĩa con cá tệ; nó chỉ có nghĩa cái tên đó không mang lại thêm giá trị gì cho bạn.

Giá và tên thường đi cùng nhau, dù con cá có “đồng ý” với điều đó hay không. Bài hướng dẫn giá cá la hán (tiếng Anh) của chúng tôi nói về những gì quyết định chi phí: kích thước, giới tính, hạng và cá đã thể hiện bao nhiêu dáng vẻ trưởng thành.

Nơi tên gọi cá la hán lẫn sang các dòng lai khác

Cá la hán không phải loài cichlid Trung Mỹ nhân tạo duy nhất trên kệ, và tên gọi trở nên mờ nhòe ở những vùng giao thoa.

Red Texas và Super Red Texas là chỗ chồng lấn lớn nhất. Các nguồn kể khác nhau: một nhà nhập khẩu ở châu Âu mô tả phép lai này là cá Texas cichlid đực với cá két đỏ cái, xuất hiện khoảng năm 2004, trong khi nhiều nhà lai tạo trong giới chơi cá lại mô tả đó là Herichthys carpintis lai với một loài Amphilophus đỏ. Dù theo cách nào, đây vẫn là một dự án lai tạo riêng, được đánh giá bằng màu đỏ đồng đều và hạt châu sạch chứ không phải kích thước u đầu. Cá ở các chuỗi cửa hàng được ghi nhãn Red Texas thường xuyên bị người chơi trên diễn đàn gọi là cá la hán hoặc cá lai hỗn hợp, và điều ngược lại cũng xảy ra.

Cá lai vẹt (parrot) là trường hợp còn lại. Cá King Kong parrot nằm ngay trong cây phả hệ của cá la hán, và những con được bán như cá la hán đôi khi có mặt ngắn kiểu vẹt hoặc miệng thu nhỏ. Bài cá la hán so với cá két đỏ (tiếng Anh) của chúng tôi đi qua các dấu hiệu nhận biết, còn bài cá két King Kong (tiếng Anh) nói về dòng đó.

Không điều nào ở đây khiến một con cá bị dán nhãn sai trở thành thú cưng tồi. Điều này chỉ quan trọng khi bạn trả giá theo dòng cá, hoặc khi bạn nhân giống và cần biết chính xác con gì đang ở trong bể.

Cách đặt câu hỏi hữu ích cho người bán

Tranh cãi về một cái nhãn chẳng đi đến đâu. Một câu hỏi có câu trả lời kiểm chứng được sẽ hiệu quả hơn, và dù người bán trả lời thế nào, nó cũng cho bạn biết khá nhiều về họ.

1. “Cá bố mẹ là con nào, và anh/chị có ảnh chúng lúc trưởng thành không?”

   Đây là câu hỏi duy nhất chạm được tới huyết thống. Một nhà lai tạo, hoặc một tiệm mua cá từ nhà lai tạo, thường trả lời được. Người bán không trả lời được chỉ đang truyền lại một cái tên, điều đó cũng không sao miễn là mọi người đều hiểu rõ.

2. “Cái tên đó mô tả dòng cá hay chỉ mô tả vẻ ngoài?”

   Phần lớn người bán sẽ nói thẳng: đây là một con ZZ, và họ gọi màu đó là Magma. Chỉ một câu đó thôi cũng giải quyết được gần như mọi tranh cãi về tên gọi.

3. “Cá bao nhiêu tuổi, và anh/chị đã nuôi nó bao lâu rồi?”

   Tuổi cá quyết định những gì bạn có thể dự đoán được. Một con cá dài ba inch chưa định hình u đầu, màu sắc, và thường cả giới tính. Một con đã nuôi lớn thêm hai tháng thì đã cho tiệm thấy nó ăn và cư xử thế nào.

4. “Cá được cho ăn gì?”

   Cho cá nhỏ ăn nhiều thức ăn tăng màu có thể lên màu nhanh nhưng không giữ được lâu. Hãy so câu trả lời với chế độ ăn chính được nêu trong bài hướng dẫn cho ăn (tiếng Anh) của chúng tôi.

5. “Anh/chị có thể gửi một đoạn video ngắn cá đang bơi không?”

   Ba mươi giây video nói lên nhiều hơn bất kỳ cái nhãn nào: dáng bơi, cách vây cử động, cá có bám theo tay bạn hay không. Với một con cá mua mà chưa từng thấy tận mắt, đây là thứ đáng yêu cầu nhất.

Nếu muốn hỏi trực tiếp những điều này, cửa hàng của chúng tôi là Pet Zone ở San Diego, và chúng tôi giao hàng khắp nước Mỹ qua flowerhorn.co. Những thuật ngữ chưa nhắc tới ở trang này có lẽ có trong bảng thuật ngữ (tiếng Anh).