Cá la hán Kamfa

Kamfa từ đâu mà có

Kamfa là một trong những dòng thường được xếp vào nhóm cá la hán khởi thủy, và ngày nay là dòng mà giới sưu tầm nhắm tới nhiều nhất. Theo lời kể trong giới chơi cá, dòng này được phát triển ở Malaysia và Thái Lan sau cơn sốt cá la hán đầu tiên, khoảng từ 1998 đến 2002, dù cũng như phần lớn lịch sử cá la hán, câu chuyện được các nhà lai tạo truyền miệng chứ không được ghi chép lại.

Công thức lai tạo là chỗ các nguồn bắt đầu khác nhau. Phiên bản được nhiều nguồn đồng ý nhất là nhà lai tạo đã lai cá la hán đời đầu với cá cichlid Vieja, mang lại khung thân to và vuông, vây khỏe và vảy châu dày. Một số nhà lai tạo khác lại kể Kamfa được tạo ra từ cá Zhen Zhu (Trân Châu, ZZ) lai với các loài cá kiểu két, trong đó có King Kong và mammon parrot. Có thể cả hai đều đúng với những dòng khác nhau, và đó là một phần lý do vì sao hai con “Kamfa” có thể trông khác nhau khá xa.

Cái tên thường được giải thích là cách đọc tiếng Quảng Đông của chữ 金花, nghĩa là “bông hoa vàng”, và cùng loại cá này đôi khi được bán theo cách đọc tiếng Quan Thoại, Jin Hua. Về câu chuyện rộng hơn của chính con cá la hán, xem bài nguồn gốc cá la hán.

Điều gì làm nên dáng vẻ Kamfa

Nhận dạng Kamfa trước hết là nhìn khung dáng. Màu sắc trong dòng này rất đa dạng, nên hãy nhìn đường viền thân cá trước, rồi đến mặt, rồi đến vây.

Một kinh nghiệm trong giới chơi cá cho rằng con cá phải có ít nhất ba phần tư các đặc điểm này mới được gọi là Kamfa. Đó là cách nghĩ hữu ích: không có đặc điểm riêng lẻ nào quyết định, và rất nhiều con bán dưới tên Kamfa thật ra là cá lai Kamfa. Để so sánh song song với các dòng khác, xem tổng quan về các dòng cá.

F0 đến F4: các nhãn thế hệ nghĩa là gì

Kamfa là dòng mà bạn sẽ thấy nhãn thế hệ dán trên bể. Các nhãn này cho biết con cá cách phép lai Kamfa gốc bao xa. Chúng không phải là các dòng riêng, cũng không phải là hạng chất lượng.

Có hai điều cần lưu ý. Thứ nhất, không phải ai cũng đếm giống nhau. Có nhà lai tạo gọi cá bố mẹ gốc là F0 và lứa lai đầu tiên là F1, khiến mọi nhãn lệch đi một bậc. Thứ hai, và quan trọng hơn, không thể nhìn mà xác nhận được thế hệ. Đầu to hay hạt châu dày không chứng minh được con cá là F1, và cũng không có cơ quan đăng ký nào theo dõi các dòng này. Cái nhãn chỉ đáng tin bằng hồ sơ và sự trung thực của người bán.

U đầu nước

Kamfa nổi tiếng với đầu nước: u đầu to, mềm hơn và chứa nhiều dịch hơn so với đầu cứng (tiếng Anh) chắc hơn, vốn đặc trưng ở Zhen Zhu. Người chơi cá hay nói đầu nước trông trong trong khi có đèn chiếu xuyên qua. Một cái đầu nước đẹp có thể lớn thành một khối vòm tròn khổng lồ, và đó là một phần lớn lý do những con Kamfa hàng đầu có giá cao như vậy.

Cái giá phải trả là đầu nước kém ổn định hơn. Căng thẳng, chuyển bể, nước kém hay bệnh đều có thể làm u xẹp, có khi chỉ trong vài ngày. U thường lên lại khi cá quen chỗ và điều kiện được cải thiện, nhưng một cái đầu nước trông hoàn hảo trong ảnh của nhà lai tạo có thể nhỏ hơn hẳn vào tuần sau khi gửi hàng. Cũng không phải con Kamfa nào cũng có đầu nước: các dòng Kamfa cổ điển được mô tả là có u bán cứng hoặc cứng, và đầu nước chỉ xuất hiện ở một số con.

Di truyền đặt ra giới hạn cho độ to của u đầu. Nước ấm, sạch, chế độ ăn giàu đạm chất lượng tốt và một con cá cảm thấy an toàn sẽ giúp nó đạt tới giới hạn đó. Bài u đầu cá la hán của chúng tôi nói rõ điều gì có tác dụng và những lời đồn không đúng.

Vì sao Kamfa khó cho đẻ

Chính những phép lai tạo nên khung dáng Kamfa cũng khiến chúng sinh sản kém. Nhiều con đực bị vô sinh, cá trưởng thành chậm hơn các dòng ZZ, và ngay cả nhà lai tạo có được lứa trứng thụ tinh cũng thấy chỉ một phần nhỏ cá bột lớn lên thành cá dáng thi đấu.

Một kinh nghiệm được truyền tai rộng rãi gắn màu mắt với khả năng sinh sản: Kamfa mắt trắng hoặc vàng thường hay vô sinh hơn, còn Kamfa mắt đỏ có nhiều khả năng sinh sản được hơn. Đây là kinh nghiệm dân gian trong giới chơi cá chứ chưa được khoa học kiểm chứng, và có nhà lai tạo xem mắt đỏ là dấu hiệu con cá mang máu ZZ. Dù sao, điều này giải thích một cách làm phổ biến: ghép một con Kamfa cái chuẩn thi đấu với một con đực đã từng cho đẻ thành công thuộc dòng dễ sinh sản hơn, hoặc lai ngược lại với ZZ rồi chọn ra những con mang dáng Kamfa. Hướng dẫn nhân giống đi qua từng bước ghép cặp và cho đẻ.

Kamfa cũng thường được cho là nhạy cảm với những dao động của nước hơn cá ZZ. Trên thực tế, điều đó có nghĩa là cần máy sưởi ổn định, lọc tốt và thay nước đều đặn, đều tay thay vì thỉnh thoảng mới thay thật nhiều. Xem bài nước và nhiệt độ (tiếng Anh) để biết cách chăm.

King Kamfa và các tên Kamfa khác

Kamfa là một gia đình nhiều nhánh, và tên gọi của người bán không theo chuẩn nào. Những tên bạn dễ gặp nhất:

• King Kamfa: được chọn lọc để có hai hàng vệt hoa đen đậm và vảy châu dày, rộng, thường ngoằn ngoèo như hình con sâu trên nửa thân trên. Dòng này thường được cho là công của các nhà lai tạo Việt Nam, và được xem rộng rãi là một trong những kiểu cá thi đấu đáng mơ ước nhất.
• Classic Kamfa (CK): kiểu cũ mang nhiều máu Vieja, thân to vuông và vây lớn, màu đỏ có thể nhạt dần sang hồng, và u đầu bán cứng. Nhà lai tạo dùng CK để đưa khung dáng Kamfa trở lại những dòng đã bị lệch đi.
• SRD Kamfa: khung dáng Kamfa với màu Siêu Hồng Long, như con cá trong ảnh phía trên. Xem bài Hồng Long và Siêu Hồng Long (Red Dragon / SRD).
• Kamalau (KML): một dòng lai Kamfa có lượng người hâm mộ riêng. Dòng này có bài hướng dẫn riêng.
• Kamfa lột màu: Kamfa sẫm màu rồi lột dần sang một màu nền trọn, thường ít hạt châu, rất giống cá Golden Base.

Mua cá Kamfa

Kamfa là dòng mà người mua hay trả tiền cho cái nhãn thay vì cho con cá nhất. Vài thói quen sau sẽ giúp bạn:

• Đánh giá khung dáng, đừng dựa vào giấy tờ. So đường viền thân, miệng, mắt và kiểu vây ôm đuôi với bảng ở trên.
• Hỏi nhãn thế hệ dựa vào đâu. Người bán biết cá bố mẹ sẽ trả lời được. Người không trả lời được là đang đoán mò.
• Thực tế với cá con. Cá nhỏ thay đổi rất nhiều, và một con cá nhỏ lên đầu sớm, màu rực có thể không giữ được cả hai. Hãy xin ảnh cá bố mẹ lúc trưởng thành.
• Muốn có đầu to thì nên chọn cá đực. Cá đực thường lên u to hơn. Bài phân biệt đực cái cá la hán (tiếng Anh) giải thích ở từng độ tuổi có thể và không thể biết được những gì.
• Xem cá bơi. Một con Kamfa lanh lợi, bơi theo bạn dọc mặt kính là lựa chọn khỏe mạnh hơn một con đẹp hơn nhưng nằm ủ rũ trong góc.

Pet Zone có cá la hán Kamfa, SRD ZZ và Thai Silk (Thái Silk) tại tiệm ở San Diego, và giao cá toàn nước Mỹ qua flowerhorn.co. Để biết điều gì quyết định giá cá, xem bài giá cá la hán (tiếng Anh).