Cá la hán Zhen Zhu (ZZ)

Cá la hán trân châu

Cái tên Zhen Zhu (Trân Châu, ZZ) đến từ zhen zhu, 珍珠, tiếng Quan Thoại có nghĩa “trân châu”, và nó nói lên đúng điều khiến dòng cá này được quý: những hạt châu óng ánh phủ trên mặt, thân và vây. Giới chơi cá gọi tắt là ZZ, và bạn cũng sẽ gặp các cách viết Zhen Zhou hay Zen Zhu.

ZZ thường được xếp vào bốn dòng cá la hán khởi thủy, cùng với Kamfa, Golden Monkey và nhóm Golden Base. Các nguồn không thống nhất ZZ ra đời trước hay ngay sau Kamfa. Giới lai tạo nhìn chung cho rằng cá trimac đóng góp phần lớn vào tổ tiên ban đầu của nó, rồi các lần lai sau đó bổ sung thêm vảy châu và vệt hoa đẹp hơn. Dòng cá này gắn liền trước hết với Malaysia, về sau là Việt Nam. Cũng như mọi chuyện lịch sử cá la hán, hãy xem ngày tháng và “công thức lai” chính xác là giai thoại trong giới chơi cá. Bức tranh toàn cảnh có trên trang nguồn gốc của chúng tôi.

Từ lâu ZZ đã được xem là dòng cá la hán phổ biến nhất ở Hoa Kỳ, và cá kiểu ZZ đến nay vẫn là loại dễ tìm nhất. Lý do rất thực tế: cá ZZ trưởng thành sớm hơn, dễ cho đẻ hơn và dễ nuôi hơn Kamfa.

Cách nhận biết cá ZZ

Đặt cạnh một con Kamfa, cá ZZ là con dài hơn, dáng thể thao hơn. Điểm khác biệt thấy rõ nhất ở phần mặt và nửa sau thân.

Đây là xu hướng chung, không phải quy tắc. ZZ khác nhau rất nhiều giữa các trại và các vùng, từ những con đầu rất to nhưng vây yếu đến những con đầu cứng, vây khỏe và đỏ đậm. Trang tổng quan các dòng cá so sánh ZZ với tất cả các dòng chính.

Cá mang đặc điểm của cả hai cột rất thường gặp, và thường là cá lai. Rất nhiều con cá cảnh tuyệt vời chính là loại cá như vậy; chỉ là không nên bị định giá như cá thuần dòng bên nào. Mặt bên kia của phép so sánh này có trong bài về Kamfa.

Đầu cứng

Các dòng ZZ gắn liền với đầu cứng, tức u đầu chắc, cấu tạo từ mô đặc hơn so với đầu nước (tiếng Anh) chứa nhiều dịch của nhiều con Kamfa. Đầu cứng hiếm khi to như quả bóng giống một cái đầu nước hàng đầu, nhưng có một ưu điểm lớn với người nuôi cá cảnh: nó thường giữ được dáng. Đầu cứng ít bị xẹp sau một lần chuyển bể, một lần thay nước không suôn sẻ hay một tuần cá bị căng thẳng.

Ranh giới đó đã mờ dần theo năm tháng. Các lần lai tạo đã cho một số cá ZZ hiện đại cái đầu cao, mềm không thua Kamfa, và vài người bán giờ mô tả những u đầu ZZ to là đầu nước. Nếu muốn biết mình mua được gì, hãy hỏi kỹ người bán và xem cá dưới ánh sáng tốt: đầu cứng trông đặc chắc, còn đầu nước thường trông hơi trong.

Phần lớn cá đực bắt đầu lên u đầu trong khoảng 6 đến 12 tháng tuổi. Cá cái có u nhỏ hơn, nên nếu bạn coi trọng kích thước đầu, hãy tìm hiểu cách phân biệt đực cái (tiếng Anh) trước khi mua cá nhỏ.

Vảy châu: là gì và phát triển ra sao

Vảy châu là những đốm óng ánh rải trên vảy, đầu và vây. Nhìn chung người ta cho rằng nó đến từ các tế bào phản chiếu ánh sáng trong da (iridophore) chứ không phải sắc tố, điều này giúp giải thích vì sao hạt châu bắt sáng và đổi màu theo góc nhìn. Trên cá ZZ, hạt châu thường có màu xanh lục lam, bạc hoặc trắng, và trên một con cá đỏ thì nó phủ lên màu nền như một lớp sương giá.

Các nhà lai tạo bắt đầu đánh giá hạt châu từ khoảng ba tháng tuổi, và độ phủ tiếp tục dày lên khi cá lớn. Khi phân hạng, hãy để ý:

• Độ phủ: hạt châu lan rộng đến đâu trên thân, đầu và vây.
• Mật độ: hạt dày, đều chứ không lác đác từng mảng.
• Độ trong: hạt sáng, sạch thay vì mờ đục.
• Độ ổn định: hạt châu vẫn giữ nguyên qua những lần cá đổi màu.

Người nuôi lưu ý rằng quá trình lột màu, tức cá con mất dần sắc tố đen, không nên kéo theo mất hạt châu. Nếu chính hạt châu bị mờ đi, hãy xem xét chất lượng nước và tình trạng căng thẳng của cá trước. Bài hướng dẫn phân hạng (tiếng Anh) của chúng tôi đi sâu hơn vào cách đánh giá hạt châu cùng với u đầu, vệt hoa và màu sắc.

Các biến thể ZZ và những tên gọi chồng chéo

Vì ZZ dễ sinh sản, nó là nền cho nhiều dòng có tên riêng hơn bất kỳ dòng nào khác. Cũng từ đây mà các nhãn tên bắt đầu chồng lên nhau.

• Red Dragon (Hồng Long, RD): cá kiểu ZZ được chọn lọc để có màu đỏ ở nửa trước thân, hai bên hông phủ hạt châu. Dòng này có bài riêng: Hồng Long.
• Super Red Dragon ZZ (Siêu Hồng Long ZZ, SRD ZZ): hạng màu cao nhất của Hồng Long trên thân hình ZZ. “SRD” nói về màu đỏ; “ZZ” nói về con cá bên dưới. Đây không phải là một phép lai riêng.
• Magma hay Magfa: tên dùng cho cá kiểu ZZ có màu đỏ và hạt châu vỡ thành hoa văn nứt như dung nham. Cách viết và định nghĩa khác nhau tùy người bán.
• KML: viết tắt của Kamalau, thường được mô tả là con lai giữa Kamfa và Malau, dù một số người nuôi kể về các dòng KML tạo từ Kamfa và ZZ Hồng Long. Xem Kamalau.
• ZZ trong các dòng Kamfa: các nhà lai tạo lai ngược Kamfa với ZZ để khôi phục khả năng sinh sản, rồi chọn những con con trông giống Kamfa. Một con “Kamfa” mắt đỏ thường được xem là dấu hiệu có máu ZZ.

Một lời cảnh báo từ tài liệu chơi cá thời trước đến nay vẫn đúng: ZZ đã sinh ra rất nhiều tên phụ mà đằng sau hầu như chẳng có khác biệt thật sự nào ngoài chuyện tiếp thị. Nếu hai con cá trông giống nhau, con mang tên kêu hơn không phải là con cá tốt hơn.

Nuôi và cho đẻ cá ZZ

Cá ZZ không cần chăm sóc gì đặc biệt ngoài cách nuôi cá la hán thông thường, nên thường được khuyên dùng cho người mới nuôi lần đầu. Chúng nhìn chung chịu được những thay đổi nhỏ của nước, ăn khỏe và bộc lộ cá tính từ sớm. Nhưng như vậy không có nghĩa là chúng nhỏ hay dễ nuôi như cá vàng: một con trưởng thành vẫn cần một bể lớn cho riêng nó, lọc mạnh và nhiệt độ ấm ổn định. Hãy bắt đầu với bài hướng dẫn nuôi cá của chúng tôi.

Với người lai tạo, cá ZZ tránh được phần lớn rắc rối về khả năng sinh sản thường gặp ở Kamfa và trưởng thành sớm hơn, nên ghép cặp dễ hơn. Những lưu ý thông thường với cá la hán vẫn áp dụng, trước hết là dùng vách ngăn. Trang nhân giống trình bày toàn bộ quá trình.

Pet Zone có sẵn cá la hán SRD ZZ tại tiệm ở San Diego và giao cá đi toàn quốc qua flowerhorn.co.