Cá la hán thân ngắn, bonsai và balloon

Cá la hán thân ngắn là gì

Cá la hán thân ngắn có thân ngắn hơn nhiều từ mũi đến đuôi so với cá thường, trong khi chiều cao và độ dày thân gần như bình thường. Kết quả là một con cá tròn trịa, gần như hình quả trứng, với cái đầu và u đầu (kok) trông quá khổ so với thân. Người bán thường mô tả chúng dài khoảng một nửa đến hai phần ba chiều dài của một con cá la hán thường.

Bạn sẽ gặp nhiều tên gọi cho cùng một ý tưởng cơ bản:

• Short body (SB, thân ngắn): thuật ngữ mua bán chung.
• Balloon: dùng theo cùng nghĩa, mượn từ cá molly balloon, cá ram balloon và cá két đỏ.
• Bonsai: thường dùng cho những con gọn nhất, dáng cực độ nhất, dù người bán dùng không nhất quán.

Bảng các dòng cá của chúng tôi tóm tắt kiểu cá này trong một dòng: thân bị nén lại, tròn trịa, được ưa chuộng nhưng dễ bị bệnh bong bóng và thường sống ngắn hơn. Trang này giải thích vì sao, và điều đó có ý nghĩa gì nếu bạn đang tính mua một con. Để xem cá thân ngắn nằm ở đâu giữa các dòng khác, hãy xem trang tổng quan các dòng cá.

Dáng thân này được tạo ra như thế nào

Cá la hán thân ngắn không phải là một con cá bình thường bị nuôi cho nhỏ. Dáng thân được lai tạo mà có, và nó nằm trong bộ xương. Ở cá thân ngắn, cột sống bị nén lại: các đốt sống ngắn đi, dồn sát vào nhau hoặc gần như bị thiếu, nên cùng những cơ quan và cơ bắp đó phải chen trong một khung ngắn hơn. Tạp chí Practical Fishkeeping đã nêu tên cá la hán thân ngắn, cùng với cá két balloon và các loại cá balloon khác, trong số những loài cá do con người tạo ra mà họ lo ngại nhất, chính vì chúng bị thiếu đốt sống.

Các nhà lai tạo tạo ra dáng thân này bằng cách chọn lọc và ghép cặp những con có biểu hiện đó, hết thế hệ này đến thế hệ khác. Những người lai tạo nghiệp dư từng làm với cichlid balloon nhìn chung mô tả tính trạng này là gen lặn: nó có thể ẩn trong những con cá trông bình thường và lộ ra khi ghép hai con mang gen với nhau. Một dự án lai tạo nghiệp dư trên cá convict (cá hổ vằn) ghi nhận hai tính trạng cột sống riêng biệt, một làm cột sống ngắn và bị nén lại, một làm cột sống cong, và mỗi tính trạng di truyền độc lập. Di truyền của cá la hán chưa được nghiên cứu kỹ đến vậy, nên hãy xem đó là một trường hợp tương tự có khả năng đúng chứ không phải sự thật đã được chứng minh.

Còn chuyện nuôi còi thì sao?

Nuôi cá la hán trong bể quá nhỏ, hoặc cho ăn thiếu, có thể khiến cá còi cọc và không khỏe, nhưng không tạo ra được dáng thân ngắn tròn trịa. Một con cá bị còi thường trông như một con cá la hán thường nhỏ và gầy, với cái đầu mất cân đối. Nếu người bán nói có thể biến bất kỳ con cá la hán nào thành “bonsai” bằng cỡ bể hay chế độ ăn, hãy bỏ đi.

Bệnh bong bóng, cột sống và các vấn đề sức khỏe khác

Nén cột sống lại không làm nhỏ đi những gì nằm trong khoang bụng. Bong bóng bơi, ruột, gan và thận đều phải chen vào một khoảng ngắn hơn. Đó là gốc rễ của hầu hết các vấn đề ở cá thân ngắn.

Không phải con cá thân ngắn nào cũng có tất cả những vấn đề này, và nhiều con sống thoải mái. Nhưng rủi ro đã nằm sẵn trong dáng thân. Nếu cá của bạn gặp vấn đề nổi chìm, hãy bắt đầu từ chất lượng nước, sau đó làm theo các bước trên trang bệnh cá la hán của chúng tôi, và nhờ đến bác sĩ thú y chuyên về cá cho bất kỳ trường hợp nào không cải thiện.

Tuổi thọ: người nuôi kể lại những gì

Một con cá la hán thường được nuôi tốt thường sống khoảng 10 đến 12 năm. Chưa ai công bố dữ liệu tuổi thọ của cá la hán thân ngắn, nên tất cả những gì ta có là kinh nghiệm người nuôi và ước tính của người bán, mà những nguồn này không thống nhất với nhau:

• Người nuôi trên các diễn đàn thường kể cá thân ngắn bắt đầu bị bệnh bong bóng và các vấn đề liên quan vào khoảng 2 đến 5 năm tuổi, sớm hơn so với cá thường mà họ nuôi.
• Một số người bán đưa ra ước tính rút ngắn, khoảng 7 đến 9 năm cho cá thân ngắn.
• Số khác khẳng định tuổi thọ bình thường nếu chăm sóc tốt, và đã có những con thân ngắn được ghi nhận sống từ 8 năm trở lên.

Nhận định của chúng tôi khớp với nhận định trong bài về nhân giống: nhìn chung sống ngắn hơn, với rất nhiều khác biệt giữa từng con. Hãy mua một con với tâm lý sẵn sàng cho tuổi thọ ngắn hơn và phải để ý sức khỏe nhiều hơn một con cá la hán thường, và xem mọi năm sống thêm là phần thưởng.

Điều chỉnh cách nuôi cho cá thân ngắn

Những điều cơ bản giống như với mọi cá la hán, có trong bài hướng dẫn nuôi cá của chúng tôi. Vài thay đổi sau giúp một cơ thể bị nén chịu đựng tốt hơn:

• Bữa nhỏ, chia nhiều lần hơn. Chia khẩu phần mỗi ngày thành ba hoặc bốn bữa nhỏ thay vì một hai bữa lớn, và dừng từ lâu trước khi bụng cá tròn căng. Xem bài hướng dẫn cho ăn (tiếng Anh) để biết lượng thức ăn theo tuổi.
• Thức ăn chìm hoặc ngâm trước. Nhiều người nuôi chuyển sang cám viên chìm chậm, hoặc ngâm cám nổi một lúc, để cá không phải đớp trên mặt nước và để viên cám không nở ra trong ruột.
• Một ngày nhịn ăn. Mỗi tuần cho nhịn một ngày là cách làm phổ biến với cá dễ bị chướng bụng.
• Vùng nước chảy nhẹ. Vẫn giữ lọc mạnh, nhưng tạo cho cá một khu vực êm hơn để nó không phải chống dòng nước cả ngày.
• Nước ổn định và ấm. Giữ nhiệt độ ổn định trong khoảng 80–86°F (27–30°C) và thay nhiều nước đều đặn. Chất lượng nước kém là tác nhân phổ biến nhất gây bệnh bong bóng ở bất kỳ loài cá nào. Bài hướng dẫn về nước và nhiệt độ (tiếng Anh) của chúng tôi hướng dẫn cách kiểm tra nước.
• Đừng giảm cỡ bể quá nhiều. Một con cá ngắn hơn vẫn ăn và thải ra chất bẩn như một con cá la hán. Người bán thường khuyên tối thiểu 50 đến 55 gallon (189 đến 208 lít) cho một con thân ngắn trưởng thành, và càng rộng thì càng dễ giữ nước sạch.

Mua cá, và chuyện đạo đức

Chúng tôi bán cá la hán, và chúng tôi sẽ không giả vờ rằng câu hỏi về cá thân ngắn là đơn giản. Dáng thân này là một dị tật xương được cố tình giữ lại vì người ta thích vẻ ngoài của nó. Nhiều con thân ngắn vẫn ăn khỏe, tương tác và sống tốt. Có con thì những năm cuối đời phải chật vật mới bơi được. Cả hai điều đều đúng.

Nếu bạn quyết định chọn cá thân ngắn, hãy chọn con khỏe mạnh nhất có thể:

• Cuống đuôi trơn, đều, không có vết lõm, nếp gấp hay chỗ gập
• Lưng thẳng và thân không bị vặn khi nhìn từ trên xuống
• Miệng khép kín, hai hàm đều nhau và nắp mang nằm phẳng
• Bơi thăng bằng, nhẹ nhàng và giữ được vị trí giữa tầng nước mà không tốn sức
• Ăn hăng và giành ăn tốt lúc cho ăn

Bài hướng dẫn phân hạng (tiếng Anh) của chúng tôi có phần còn lại của danh sách kiểm tra. Có vài nguyên tắc chúng tôi mong mọi người mua hay người lai tạo ghi nhớ: ưu tiên những nhà lai tạo chọn lọc cả về chức năng lẫn dáng hình, tránh những con bonsai cực độ nhất nếu bạn muốn có cơ hội tốt nhất, không bao giờ thả ra môi trường một con cá mà bạn không thể nuôi tiếp, và nếu bạn chỉ đơn giản muốn một con cá la hán nhỏ hơn cho không gian nhỏ hơn, hãy nhớ rằng cá thân ngắn vẫn cần một cái bể đàng hoàng. Với một số người nuôi, một con Thai Silk hoặc một con cá thường trong một hệ thống được tính toán kỹ là lựa chọn tốt hơn.